Aanleiding
De Nederlandse Sportraad (NLsportraad) heeft op 24 oktober 2024 de adviesaanvraag "Kansengelijkheid in sport en bewegen" ontvangen van staatssecretaris Karremans. In deze adviesaanvraag verzoekt de staatssecretaris Karremans om de Raad voor Volksgezondheid en Samenleving (RVS) te betrekken bij het beantwoorden van de adviesaanvraag. De NLsportraad en de RVS hebben dit advies samen geschreven.
Samenvatting
De NLsportraad en RVS beschrijven waarom het al jaren nauwelijks lukt om ongelijke kansen in beweeg- en sportdeelname structureel te verkleinen. Het is een hardnekkig en complex vraagstuk en veel oorzaken van kansenongelijkheid in bewegen en sport liggen buiten de beweeg- en sportsector. Voorbeelden hiervan zijn gezondheid, stress, sociale omgeving, armoede en de inrichting van de leefomgeving. Kansenongelijkheid is dus niet op te lossen als we alleen focussen op het sport- en beweegdomein. We moeten de dieperliggende oorzaken aanpakken.
De raden constateren daarom dat een fundamenteel andere aanpak nodig is om kansenongelijkheid terug te dringen. Een aanpak die uitgaat van het dagelijks leven van inwoners, in plaats van vooral te focussen op belemmeringen binnen bewegen en sporten zelf. Binnen die bredere aanpak kan de beweeg- en sportsector zelf ook belangrijke veranderingen doorvoeren voor meer kansengelijkheid.
Aanbevelingen
- Geef ruimte aan de uitvoeringspraktijk, luister naar en betrek inwoners.
Geef meer vertrouwen en ruimte aan inwoners en de uitvoeringspraktijk in de keten rijksoverheid – gemeentelijke overheden – initiatieven vanuit de samenleving. Stap af van kortdurende plannen en subsidies, waarborg continuïteit. Geef vertrouwen om aan de slag te gaan, te experimenteren, te ontdekken en gaandeweg aan te passen, over domeinen heen. Zet daarbij meer in op kwalitatieve verantwoording.
- Werk met publieke en private partijen binnen én buiten de sportsector aan een gezamenlijke infrastructuur.
De klassieke denkwijze (mensen in beweging brengen met sportaanbod) moet worden doorbroken. Een deel van de inwoners heeft het nodig om te beginnen bij ontmoeten en meedoen. Bewegen kan in tweede instantie komen. Ook de beweeg-en sportsector zelf zal ernaar moeten streven de klassieke denkwijze te doorbreken. De sector kan zelf het voortouw nemen om anderen te benaderen en de samenwerking aan te gaan. Voor een gezamenlijke infrastructuur zijn keuzes onvermijdelijk. Je kunt niet iedereen helpen met het budget wat er is. Het betekent ongelijk durven te investeren voor gelijkere kansen. De Raden adviseren daarbij in ieder geval te kiezen voor het prioriteren van jeugd boven andere groepen; daar wordt de basis gelegd voor (on)gelijke kansen gedurende het hele leven.
- Denk en werk vanuit één visie op kansenongelijkheid die domeinen verbindt.
Denk en werk als één overheid, vanuit één domeinverbindende visie op kansenongelijkheid. Het aanpakken van kansenongelijkheid – met bewegen en sport als een van de aandachtspunten – is namelijk een verantwoordelijkheid van de hele (rijks)overheid, inclusief de Tweede Kamer. Daarbij is een brede aanpak nodig voor maatschappelijke, systemische oorzaken die een collectieve verantwoordelijkheid zijn. Zo kan de overheid de individuele verantwoordelijkheid van inwoners ondersteunen. Dit vraagt om structuren en werkwijzen die de departementale verkokering doorbreken en multidisciplinaire samenwerking aan kansenongelijkheid als maatschappelijke opgave faciliteren.
Voorwaarde is dat bewegen en sport in het samenspel met andere domeinen een gelijkwaardige positie heeft. Verankeren van bewegen en sport als publieke voorziening in een sportwet is daarbij noodzakelijk.
Rectificatie 23 juni 2026: In een eerste (druk)versie is per abuis de referentie bij het voorbeeld ‘Buurtinitiatief Moerwijk’ op pagina 51 niet opgenomen. Dit is gecorrigeerd in een nieuwe (druk)versie.
Status
Het advies Niemand aan de zijlijn is op 16 juni 2026 gepubliceerd en aangeboden aan minister Sterk van Langdurige Zorg, Jeugd en Sport.
Commissie
Om het adviestraject te begeleiden hebben de NLsportraad en RVS een gezamenlijke commissie ingesteld. Namens de NLsportraad zitten hierin Marjolein Bolhuis-Eijsvogel BA OLY (voorzitter), Fonda Sahla en dr. ir. Hugo van der Poel. Namens de RVS zitten hierin drs. Godfried Bogaerts en Joris van Eijck.
Meer informatie
Voor meer informatie of het delen van ideeën of ervaringen kunt u contact opnemen met Tessa van der Velden LLM en drs. Annet Tiessen van het secretariaat van de NLsportraad of per telefoon op 070-340 72 73 of met dr.Karlijn Nijmeijer van de Raad voor Volksgezondheid & Samenleving (RVS).